Skip to main content

Interview Kilian Wawoe

Initiatiefnemer van de conferentie Daniel Krikke interviewt Kilian Wawoe, Organisatiepsycholoog bij de Vrije Universiteit Amsterdam en één van onze sprekers op de Nationale Conferentie Vitaliteit. Daniel vroeg hem om een tipje van de sluier over zijn keynote “Thuiswerken na corona: voorkom stress en burn-out met verbondenheid” op te lichten.


Terug in de tijd, maart 2020 viel mijn werk in 1 keer weg, net als voor de rest van Nederland,  en werd ik verplicht om thuis te werken van de Universiteit. Ik begon me af te vragen wat dit nou zou betekenen voor werk en de toekomst, toen nog geen idee hebbende hoe lang het zou duren. Dus ben ik eens aan mensen gaan vragen hoe ze het ‘verplicht thuiswerken’ beleven. Ik merkte aan mezelf dat het best wel ging en dat de meeste processen prima gingen vanuit huis. Voor zover ik weet is er geen enkel bedrijf geweest wat failliet is gegaan omdat het ze niet lukte om thuis te werken, dus blijkbaar kan dat. Sommige mensen waren heel gelukkig, maar ik merkte ook mensen op die er niet gelukkig van werden. Vandaar dat ik onderzoek wilde gaan doen naar de beleving van thuiswerken.

Dit is natuurlijk het grootste experiment in de geschiedenis van personeelszaken, misschien wel ooit geweest. Het is nog nooit gebeurd dat over de hele wereld iedereen in 1 keer verplicht ging thuiswerken, dus ik vond dat heel interessant.

Er zijn 3 onderdelen van werk die van groot belang zijn; mensen willen graag verbonden zijn met elkaar (verbinding), ze willen groeien op het werk (ontwikkeling) en ze willen zelf enigszins kunnen bepalen hoe ze hun werk inkleden (automie). Dat zijn de 3 belangrijkste punten die zijn voortgekomen uit 50 jaar onderzoek over wat mensen van belang vinden op hun werk. Toen ben ik eens gaan kijken hoe dat nou zit tijdens de lockdown. Wat mij direct opviel was dat thuiswerk word beleefd met enorme individuele verschillen. Op zich niet een heel wonderlijke uitkomst, maar ik vond wel overeenkomsten in de 2 groepen; mensen die er moeilijkheden mee hadden en de mensen die het wat beter hadden. De mensen die er minder moeite mee hadden waren over het algemeen de mensen die wat meer ervaring en kennis hebben en mensen die prettig behuisd zijn, dus een eigen werkkamer en goede wifi hebben. Deze mensen hadden over het algemeen ook een partner thuis zitten, en wat oudere kinderen. Kortom, ik bleek zelf eigenlijk aan het perfecte plaatje te voldoen waarvoor thuis werken heel erg prettig is.

Daarnaast viel het me op dat het voor mijn studenten, die vaak klein behuisd zijn en op de router moeten gaan zitten voor goede wifi of op het toilet voor wat privacy om een call te kunnen doen, veel moeilijker was. Zo ook voor mensen die net begonnen zijn op hun werk en nog niet de verbinding met hun werkgever hadden, en dus ook nog niet zo goed wisten hoe ze hun werk moesten aanpakken.

Nu zou dus de conclusie na deze crisis kunnen zijn dat jij en ik dat thuiswerken heel prettig vinden en dus wat vaker kunnen thuiswerken, en de personen die het niet of minder prettig vinden wat vaker naar kantoor zullen gaan, dan hebben we het beste van beide werelden. En daar gaat het mis.

Die persoon die de kennis en ervaring mist, of gewoon het gevoel mist dat hij voor een bedrijf werkt, heeft mensen als jou en mij nodig. En het is dan ook onze rol om er voor die persoon te zijn. Werk is een teamsport. Dus waarom is die verbondenheid nou zo belangrijk? Omdat de groep vormgegeven moet worden om zijn zwakste schakel. Dus het gaat niet om j0u, het gaat ook niet om mij, het gaat om ons. Met andere woorden, als er iemand in het team zit die hulp nodig heeft is dat het probleem van het hele team en niet alleen van de persoon zelf.

Ik ben voor het onderzoek op zoek gegaan naar het antwoord op de vrij filosofische vraag; “Waarom werken wij mensen in teams?“. Dat blijkt dus te zijn niet omdat we dat leuk vinden als mensen, maar omdat we als teams onze overlevingskansen vergroten. Je word namelijk heel kwetsbaar geboren, dan word er voor je gezorgd, en je gaat ook heel kwetsbaar dood, dan word er ook voor je gezorgd. In de tussentijd zorg jij voor de rest, dat is het idee van een team. Zo zit het eigenlijk ook op werk. Je komt professioneel kwetsbaar binnen, je weet nog niks. En er zijn ook andere momenten in je leven waarop jij het wat moeilijker hebt, dan helpt het team jou. En in de tussentijd help jij het team. Maar als we nu allemaal gaan denken in termen van “wat wil ik zelf nou eigenlijk”, dan word het oorspronkelijke idee van het team onderuit gehaald.

Wat een beetje de schuld is van mij en mijn vakcollega’s is dat we het altijd over happiness hebben, het leven moet leuk zijn, een experience. De hele maatschappij staat vol met het idee van ‘het individu’. Wat we tijdens Corona hebben herontdekt is ook het collectief. Dat geldt natuurlijk ook voor gezondheid. Het gaat er niet alleen om of jij die prik wilt halen ja of nee, maar jij hebt een rol ten opzichte van een ander. Het gaat niet alleen om jou, jij infecteert eventueel een ander die weer een ander infecteert die heel kwetsbaar is. Dus het gaat om het systeem. We moeten niet nadenken in termen van “wat wil jij” of “wat wil ik”, maar wat is goed voor ons?

Wat gebeurd er volgens jou als die verbinding, die we nu al massaal grotendeels hebben gemist de afgelopen periode, cumulatief opbouwt?

Dan kom ik weer terug bij het feit dat de ketting breekt bij de zwakste punten. Dus iemand die is bijvoorbeeld is aangenomen tijdens Corona heeft totaal geen verbondenheid met zijn werkgever en ook geen verbondenheid met zijn vakgebied binnen dit bedrijf. Het is vooral die groep die het er moeilijk mee heeft. Dus waar wringt de schoen? Juist bij de mensen die het al moeilijk hadden. Of die wat eenzamer waren, geen partner hadden, of waarvoor werk meer was dat alleen maar werk en werk ook het sociale netwerk was. Die hebben dat gewoon enorm gemist. We moeten dus letten op de mensen die het kwetsbaarst zijn.

En dat is misschien ook wel een bruggetje naar hoe we straks verder moeten. We moeten niet vragen aan mensen: “Wat wil jij?”, want dan zitten jij en ik thuis. Je moet ook niet kijken naar het gemiddelde want als je 10 mensen hebt en 2 krijgen er een burn-out en 8 zijn er gelukkiger, heb je het gemiddeld goed gedaan. Dit zeg ik uiteraard met een cynische ondertoon, maar dit kan natuurlijk nooit het idee zijn van de groep. We moeten eerder kijken naar die 2 mensen die niet meer het gevoel hebben dat ze er bij horen of wat dan ook, die mensen moeten we aan het woord laten.

Een goed voorbeeld is een sessie die ik laatst had bij een bedrijf. De gemiddelde leeftijd was vrij hoog, begin 50. Toen ik zei dat we een rol hebben ten opzichte van elkaar zeiden veel van deze mensen dat ze nog nooit zo gelukkig zijn geweest en dat ze echt niet meer 5 dagen per week naar kantoor zouden willen. En op een gegeven moment zei de enige die onder de 30 was: “Als het zo doorgaat dan wil ik hier niet meer werken. Ik leer niks, ik sta stil, ik heb niet het gevoel dat ik onderdeel ben van iets, ik denk niet dat ik dit nog lang volhoud.”.

De kern van ons mens zijn is dat we groepsdieren zijn, en als je mensen uit hun groep haalt is 1 van de ergste straffen die je een mens kan aandoen. Gevangenisstraf is niet voor niks de mens uit zijn omgeving halen. Voor mensen die hier kwetsbaar voor zijn is dit verschrikkelijk. We zijn gewoon sociale dieren.

Vergelijk het met een kudde olifanten. Ik ben voor mijn whitepaper begonnen met de vraag: “Wat zou er gebeuren als een kudde olifanten zou gaan thuiswerken?”. De conclusie is dat de kudde waarschijnlijk een stuk efficiënter word, de gemiddelde olifant word blijer, efficiënter, sneller etc. Maar alle jonge olifanten gaan dood. Daarom zal het nooit gebeuren.

Heeft dit er volgens jou mee te maken dat we als samenleving individualistischer zijn geworden? Dat als er zoals nu met Covid een maatschappelijk politieke crisis komt, dat we zijn vergeten hoe we dat ‘wij-denken’ moeten doen?

In de hele maatschappij vermoed ik het, maar ik kan hier geen bewijs voor geven. In het vakgebied HR heeft wel de afgelopen 30 jaar de nadruk gelegen op het individu en daardoor komen we nu in de knel. Op het gebied van gezondheidszorg kan ik er als wetenschapper niets over zeggen omdat ik er geen bewijs voor heb, maar in het HR vak zie ik het wel heel duidelijk gebeuren. Sommige bedrijven hebben tegenwoordig een Chief Happines Officer. Het moet allemaal leuk zijn, en als je het niet leuk hebt moeten we het voor jou leuk maken. Als je dan zegt dat het eigenlijk om het collectief gaat, daar hebben we natuurlijk jarenlang niets aan gedaan.

Is verbondenheid het hoogste goed in alles wat we doen? Verbondenheid met de inhoud van ons werk, met onze partners?

Het word een beetje filosofisch gesprek, maar ik zou zeggen de kern van ons mens zijn is “Groei door middel van verbondenheid”. De mens leert van de andere mens. En dat is ook het hele idee van opvoeding, dat je niet alleen maar verbonden bent om het verbonden zijn, maar ook om daar als individu en als groep sterker van te worden. Zo zitten groepen mensen en olifanten in elkaar.

Door Corona hebben we voor het eerst in de geschiedenis ervaren wat er gebeurd als je mensen uit elkaar haalt. En dan zie je dus dat daar verschillende reacties op komen.

Heb jij hoop dat ondernemend en de werkgevers van Nederland begrijpen en beseffen dat ze het verschil kunnen maken in hybride werken?

Ik weet niet wat het nieuwe “normaal” word. Veel organisaties zijn gedwongen om nog thuis te werken, en zijn terughoudend in mensen weer naar kantoor te laten komen. De voortekenen zijn niet heel gunstig. Ik hoor een deel van Nederland dat zegt dat ze gewoon terug gaan naar het oude normaal, dus gewoon 5 dagen in de week werken en niet zeuren. Ik hoor een deel dat zegt dat we 2 of 3 dagen in de week naar kantoor gaan. En er zijn maar heel weinig organisaties die zich afvragen ‘wat is goed voor de groep’. Die vraag horen we te weinig. Nogmaals, het gaat niet om jij, het gaat om ‘wij’. Het gaat niet om wat wil je, maar om wat moeten we doen. Het gaat ook niet om hoe vaak we naar kantoor gaan, het gaat om de kracht van verbinding. We moeten dus met elkaar in gesprek over hoe met elkaar in verbinding blijven.

Dus als we elkaar zien, wat doen we dan? Gaan we elkaar dan feedback geven? Gaan we lunchen? Wanneer hebben we nou het gevoel dat we iets aan elkaar hebben? Ik zou zeggen, maak een werkgroep met de mensen die het meeste moeite hebben gehad met deze afgelopen periode en ga daar mee aan de slag. Vraag wat ze nou zo moeilijk vonden. Ga dus niet een vragenlijst opstellen en het gemiddelde uitrekenen, maar luister naar de groep. Zoals ik eerder zei was ik laatst bij een sessie met een team waar bijna iedereen 50+ was en maar 1 persoon van onder de 30, en die gaf aan dat hij het niet meer aan kon. Dan moeten we het daar dus over gaan hebben.

Een kritische noot is nog wel dat de leeftijdscategorie 48+ heel erg uitgesproken is in wat ze allemaal willen, en de groep die het meest kwetsbaar is hoor ik nauwelijks in zo’n sessie. We zijn in de crisis natuurlijk geleid door mensen die het relatief goed hadden, en over het algemeen heel uitgesproken zijn. Jongeren zijn dat over het algemeen best weinig. Het Malieveld staat niet vol met jongeren die zich zorgen maken over hun pensioen, dat zijn allemaal 55+’ers. Docenten beginnen de barsten te zien bij hun studenten. De 48 plussers vertellen om deze reden ook vaak hoe fijn ze het allemaal vonden thuis, maar dat is niet het enige doel in je leven.

Hebben we het in de kern van deze dialoog niet ook over een stukje empathie en inlevingsvermogen, wat misschien nog wel voor verbondenheid komt?

Ik ben een paar keer heel kritisch geweest op mijn eigen leeftijdsgenoten die allemaal alleen maar bezig zijn met zichzelf, ik heb zelfs een keer een LinkedIn post gemaakt met de boodschap dat wij de mensen zijn in de groep die voor de rest moeten zorgen. Het gaat niet om ons en hoe wij het hebben thuis. Empathie is dus van cruciaal belang om de groep goed vorm te geven.

Bedankt voor je tijd, ik vind het een mooie sociale boodschap die je brengt.

Hij komt ook van heel diep, ik ben echt wel geschrokken in deze crisis.

Dat vond ik ook met het OMT, allemaal mensen van mijn leeftijd, die dan zeggen: “We gooien Nederland weer een dagje plat”, of een weekje, of een maand. Ja, jij hebt een pensioen, een koophuis een tuin en weet ik wat allemaal, maar hoe zit het met onze zwakste schakels? Was dat niet de kern van ons bestaan?


Wij zijn erg benieuwd naar de keynote van Kilian, op 1 november om 19:00. Lees hier meer over zijn talk.

Deel het event

Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email

Bespaar €100,- op uw ticket

Early bird tickets zijn tot uiterlijk 1 oktober beschikbaar.

Early bird tickets nu beschikbaar

Early Bird tickets zijn beschikbaar. Wees snel want de kaarten zijn bijna uitverkocht!

Interviews met sprekers

Initiatiefnemer van de conferentie Daniel Krikke interviewde een aantal van onze sprekers en vroeg hen een tipje van de sluier op te lichten over hun talk. Lees de interviews hier.

Interview Damiaan Denys

Bekijk het programma

Wil je meer vitaliserende keynotes volgen? Nieuwsgierig naar de rest van het programma? Klik op de knop om naar het programma te gaan:

Dagen
Uren
Minuten
Seconden
Early bird tickets zijn niet meer beschikbaar.

Koop snel een Early Bird ticket voor 1 oktober 2021 en bespaar € 100,-

Mail

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de nieuwe programma onderdelen, insights en de nieuwste innovaties.

Name*
Consent*
This field is for validation purposes and should be left unchanged.